Vanwege de coronamaatregelen kan de onderwijsvorm of tentaminering afwijken. Zie voor actuele informatie de betreffende cursuspagina’s op Brightspace.

Studiegids

nl en

Retorisch vuurwerk: een canon van Nederlandse politieke toespraken

Vak
2021-2022

Toegangseisen

Niet van toepassing.

Beschrijving

In de zomer van 2014 sprak minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans een gezamenlijke vergadering van de Verenigde Naties toe over vlucht MH17, het passagiersvliegtuig dat in de Oekraïne was neergeschoten. De manier waarom Timmermans zijn woede en verdriet verwoordde in een klassieke toespraak werd in Nederland en daarbuiten met bewondering ontvangen. Het toonde het belang van welsprekendheid in de politiek.

In dit college zullen we het gebruik en de betekenis van politieke welsprekendheid analyseren, in het bijzonder de Nederlandse welsprekendheid. Wat waren de hoogtepunten van welsprekendheid en wat zijn de klassieke toespraken geworden sinds de opkomst van de moderne staat in het begin van de 19e eeuw? Waarom werd de welsprekendheid van protestantse dominees gewaardeerd, terwijl politieke retorica vaak gewantrouwd werd of niet serieus genomen werd?

We onderzoeken wat maakte dat sommige toespraken historisch van belang zijn geweest (waarom sloeg de toespraak juist in die context en op die plaats in als een bom?) en we proberen vooral te begrijpen welke retorische technieken ertoe bijgedragen hebben dat de tekst overtuigend werd gevonden. Wat zijn de ontwikkelingen in twee eeuwen welsprekendheid? We zullen de debatten over de waarde en het gevaar van politieke retoriek analyseren, evenals de recente discussies over de vraag of politici als sprekers getraind moeten worden of juist op hun ‘authenticiteit’ moeten vertrouwen. Waarom waarderen Nederlanders de welsprekendheid van Amerikaanse presidenten zeer, terwijl ze van hun eigen premiers een sobere voordracht zonder pathos verwachten? Van Thorbecke tot Rutte, van Kuypers tot Kaag, van Boer Koekoek tot Baudet, van Wilhelmina tot Arib. Over verkiezingen, Vijf mei en corona. Over amplificatio, preteritio, visual props, retentie, applaustheorie en peroratio.

In deze werkgroep maken we retorische analyses op basis van retorische theorie en worden ook je eigen retorische vaardigheden aangescherpt.

Studenten behandelen relevante theorie in een referaat aan de groep. De studenten kiezen vervolgens een toespraak en analyseren die historisch en vooral retorisch in een nota. Ook zullen een framingexpert en een vooraanstaande speechschrijver als gastdocent optreden om onze academische exercitie voldoende aansluiting te geven op de praktijk.

Leerdoelen

  • Het verdiepen van theoretische inzichten in retorica in het algemeen en retorische analyse in het bijzonder;

  • Het vergroten van kennis en inzicht in de praktijk van politieke speechschrijvers en hun opdrachtgevers;

  • Het ontwikkelen van een kritische houding ten opzichte van de diverse analysemethodes en hun gebruikswaarden;

  • Het vergroten van onderzoeksvaardigheden op het terrein van de retorica en speechonderzoek;

  • Het vergroten van de vaardigheid om mondeling en schriftelijk verslag te doen van eigen en andermans onderzoek en effectief daarover te discussiëren.

Rooster

De roosters zijn beschikbaar via My Timetable.

Onderwijsvorm

Werkcollege

Toetsing en Weging

Toetsing

  • Bijdrage aan de discussie

  • Referaat

  • Mondelinge presentatie van de nota

  • Eindnota

Weging

  • Bijdrage aan de discussie (10%)

  • Referaat (20%)

  • Mondelinge presentatie van de nota (20%)

  • Eindnota (50%)

Onderling compenseren is mogelijk.

Herkansing

Als het eindcijfer lager is dan een 5,5 kan de eindnota eenmalig herkanst worden.

Inzage en nabespreking werkstuk

Uiterlijk bij het bekendmaken van de uitslag van het werkstuk wordt aangegeven op welke wijze en op welk tijdstip de nabespreking van het werkstuk plaatsvindt. Er wordt in ieder geval een nabespreking georganiseerd indien een student hiertoe verzoekt binnen 30 dagen na bekendmaking van de uitslag.

Literatuurlijst

In ieder geval:

  • Braet, A. (2007) Retorische kritiek. SDU Uitgevers. [2007 of latere uitgave]

  • Kjeldsen, J.E., Kiewe, A., Lund, M., Barnholdt Hansen, J. Speechwriting in Theory and Practice. Palgrave 2019.
    Deze beide boeken graag aanschaffen.

Daarnaast:

  • Andeweg, B. en Jong, J. de (2004) De eerste minuten. Attentum, benevolum en docilem in de inleiding van toespraken. SDU Uitgevers. (alleen hoofdstukken 2 en 5 uit deze dissertatie; gratis te downloaden op www.deeersteminuten.nl).
    Op Brightspace wordt de overige literatuur bekend gemaakt.

Inschrijven

Inschrijven via uSis is verplicht.

Algemene informatie over uSis vind je op de website.

Aanmelden Studeren à la carte en Contractonderwijs

Niet van toepassing.

Contact

  • Voor inhoudelijke vragen, neem contact op met de docent (rechts in informatiebalk).

  • Voor informatie over inschrijvingen, toelating, etc.: Onderwijsadministratie Reuvensplaats.

Opmerkingen

Niet van toepassing.