Studiegids

nl en

Kritisch denken, kritisch schrijven

Vak 2013-2014

Toegangseisen

Geen.

Beschrijving

Ook in disciplines waar je het niet zou verwachten worden redeneerfouten gemaakt. Zo denken we dat rechters altijd zuiver argumenteren omdat ze daarin getraind zijn. Ton Derksen heeft echter laten zien wat er niet deugde aan de onderbouwing van het vonnis waarmee Lucia de B. veroordeeld werd voor meervoudige moord, en ook wat er in argumentatief opzicht misging in andere spraakmakende zaken. Zelfs in de wetenschap gaat het er niet altijd even rationeel aan toe, getuige onder andere de stukjes die Karel Knip hierover schrijft in het NRC.

Hoe komt het dat (zelfs) hoogopgeleide mensen zich bedienen van redeneringen die niet steekhoudend zijn? De evolutie heeft ons uitgerust met cognitieve mechanismen om situaties snel te kunnen beoordelen; daarom leggen we snel verbanden en delen we de wereld op in afgebakende categorieën. Die mechanismen zijn – uiteraard, vanwege het evolutionaire selectieproces dat ze hebben doorstaan – van groot belang bij het dagelijkse handelen. Ze verworden echter tot valkuilen als we ze ook toepassen op zaken die meer reflectie vereisen; dan kunnen ze tot drogredeneringen leiden met soms ernstige gevolgen.

In dit college zullen we bestuderen welke cognitieve mechanismen tot welk typen drogredenen kunnen leiden, en leggen we zo een relatie tussen de psychologie van het redeneren en de argumentatietheorie. Van een aantal genres gaan we bekijken welke typische redeneerpatronen er voorkomen en welke fouten typisch met dergelijke patronen gepaard kunnen gaan. Door middel van schrijfopdrachten leren de studenten vervolgens een kritische reactie op een tekst met drogredenen onder woorden te brengen.

Leerdoelen

Na succesvolle afronding van de collegereeks:

  • hebben studenten kennis van de valkuilen bij het redeneren;
  • hebben ze inzicht in de relatie tussen deze valkuilen en de drogredenen die eruit voort kunnen vloeien;
  • kunnen ze deze drogredenen herkennen in hun eigen argumentatie en in die van anderen;
  • hebben ze kennis van argumentatiepatronen en –fouten in verschillende genres;
  • zijn ze in staat om een kritische gedachtegang op papier te zetten.

Rooster

Zie het rooster van de opleiding Nederlandse taal en cultuur.

Onderwijsvorm

Werkcollege

Studielast

De totale studielast voor deze cursus is 140 uur:
26 uur college;
62 uur voorbereiding elke collegeweek (5 uur p/w voor lezen en kleine schrijfopdrachten; 2 uur in week 1);
4 uur voorbereiding referaat;
12 uur tentamen blok 1 (schrijfopdracht);
36 uur tentamen blok 2 (schrijfopdracht).

Toetsing

Twee deeltentamens die beide 50% meetellen. Voor beide tentamens moet minimaal een 5 worden gehaald. De tentamens kunnen bij een cijfer onder de 5 worden éénmaal worden herkanst. Wie daarna gemiddeld onvoldoende staat, moet het hele vak opnieuw doen.

Blackboard

Er wordt gebruik gemaakt van Blackboard voor het ter beschikking stellen van studiemateriaal.

Literatuur

Voor het eerste college moet worden voorbereid (zie voor de teksten blackboard):

  • Boudry, M. & J. Braeckman (2009). Kritisch denken: de ethische dimensie. In Jaarboek Studium Generale 7. pp. 49-62.
  • Jensma, F. (27 oktober 2012). Strafrechters moet je uit de wind houden. Column in NRC Handelsblad.
  • Heijden. C. van der (10 november 2011). Als schapen. Column in De Groene Amsterdammer.
  • Knip, K. (3 november 2012). Nepwetenschap. Artikel in NRC Handelsblad.

Verder zal in ieder geval worden gelezen:

  • Derksen, T. (2011). De ware toedracht. Praktische wetenschapsfilosofie voor waarheidszoekers. Diemen: Uitgeverij Veen.
  • Jackson, S. (1995). Fallacies and heuristics. In Proceedings of the 3rd ISSA conference on argumentation. Volume 3: Analysis and evaluation. Amsterdam: Sicsat, pp. 257-269.
  • Walton, D. (2010). Why fallacies appear to be better arguments than they are. Informal Logic, 30(2), 159-184.

De volledige literatuurlijst wordt voor aanvang van het collegejaar op blackboard bekend gemaakt.

Aanmelden

Aanmelden als student via uSis

Aanmelden Studeren à la carte en Contractonderwijs

Aanmelden voor Contractonderwijs via: http://www.hum.leidenuniv.nl/onderwijs/contractonderwijs/

Contact

Mw. dr. Henrike Jansen

Opmerkingen

Voor het eerste college moet worden voorbereid (zie voor de teksten blackboard):

  • Boudry, M. & J. Braeckman (2009). Kritisch denken: de ethische dimensie. In Jaarboek Studium Generale 7. pp. 49-62.
  • Jensma, F. (27 oktober 2012). Strafrechters moet je uit de wind houden. Column in NRC Handelsblad.
  • Heijden. C. van der (10 november 2011). Als schapen. Column in De Groene Amsterdammer.
  • Knip, K. (3 november 2012). Nepwetenschap. Artikel in NRC Handelsblad.