Prospectus

nl en

Uitleg en overtuiging. Retorica in theorie en praktijk

Course
2022-2023

OUDE VERSIE/INFORMATIE: nog aan te passen voor 2022/2023

Toegangseisen

Toegelaten tot Honours College Law.

Beschrijving

“In iedere zaak,” aldus Protagoras, “zijn er twee verhalen die elkaar tegenspreken.” Pas als beide kanten van de zaak aan bod gekomen zijn, kan men tot een verantwoord oordeel komen.
In het recht vinden we dit uitgangspunt terug in het beginsel audi et alteram partem (letterlijk: hoor ook de andere partij). Krachtens dit beginsel dienen beide partijen in een geschil de gelegenheid te krijgen om de rechter met behulp van argumenten van hun gelijk te overtuigen.
Maar welke argumenten overtuigen?
Het klassieke antwoord is afkomstig van Aristoteles. Hij onderscheidt in zijn Rhetorica drie typen argumenten: argumenten met een beroep op de rede (logos), op de geloofwaardigheid van degene die betoogt (ethos) en op het gevoel of de emoties van de lezer of luisteraar (pathos).
In professionele disciplines, zoals het recht, ligt de nadruk op de rationele argumentatie, zoals bij de uitleg van juridische teksten (wet, contract, testament). Toch zijn ook de andere vormen van overtuiging in het recht niet afwezig. We vinden het ethos van de juridische beroepsgroep onder meer terug in de professionalisering van het juridisch metier (deskundigheid) en de veronderstelde onpartijdigheid en onafhankelijkheid van rechter en notaris. En in zaken die tot maatschappelijke beroering hebben geleid doet de rechter er goed aan in zijn vonnis tot uitdrukking te brengen dat hij zich bewust is geweest van de emotionele impact die de zaak heeft (pathos).

In deze cursus staan de verschillende wijzen centraal waarop de retorica van belang kan zijn voor en in de rechtspraktijk. Daarbij is te denken aan:
De klassieke leer van de retorica en de moderne argumentatietheorie. Beide worden belicht aan de hand van enkele toepassingen in verleden en heden.
Samen met de docent bestuderen en analyseren studenten in een of twee werkcolleges gerechtelijke redevoeringen uit de klassieke oudheid (Cicero, ‘Pro Roscio Amerino’) respectievelijk de moderne tijd (een bekend vrij recent proces).
In een bijeenkomst zal de motivering van de Nederlandse rechter centraal staan. De nadruk ligt daar traditioneel op de rationele argumentatie (zoals de uitleg van wet, contract of testament), maar aan de hand van een retorische analyse van rechterlijke uitspraken wordt onderzocht in hoeverre pathos en ethos ook in de motivering een rol spelen.
Daarbij zou aandacht kunnen worden besteed aan de uitleg van contracten en andere juridische documenten, aan argumentatietheorieën en -strategieën die bij de uitleg van dergelijke documenten kunnen worden gebruikt. Of aan de wijze waarop en de omstandigheden waaronder rechters tot hun overtuiging komen.
Ook heel interessant is het belang en de gevaren van de narratio: er is namelijk geen ‘casus’ zonder ‘het verhaal’ van de/een toedracht. Maar verhalen bestaan bij de gratie van het rangschikken, weglaten en naar voren halen van feiten, waardoor verbanden kunnen worden gesuggereerd die een kritische toets niet zouden doorstaan.

Leerdoelen

Doelstelling van het vak

  • De student verkrijgt kennis van en inzicht in de verschillende toepassingen van de retorica en argumentatieleer in de rechtspraktijk.

  • Training in schrijfvaardigheden.
    Eindkwalificaties (eindtermen van het vak)
    Na afronding van het vak hebben studenten de volgende kwalificaties verworven:

  • Studenten zijn bekend met de belangrijkste theoretische aspecten van de retorica en de argumentatieleer.

  • Studenten zijn bekend met de verschillende maatstaven die bij de interpretatie van juridische documenten kunnen worden gehanteerd en hebben inzicht in de consequenties van het gebruik van deze verschillen methoden.

  • Studenten hebben inzicht in de wijze waarop verschillende retorische middelen kunnen worden ingezet in een gerechtsredevoering en hoe de keuze tussen bepaalde strategieën kan worden gerelateerd aan de context waarin de redevoering wordt gehouden.

  • Studenten hebben kennis en inzicht in de wijze waarop de overtuiging van de rechters gestalte krijgt in de raadskamer.

  • Studenten hebben kennis van en inzicht in het gebruik van verschillende soorten argumentatie en retorische overtuigingsmiddelen door rechters in hun vonnissen.

Onderwijsvormen

Werkcolleges
Het onderwijs wordt waarschijnlijk verzorgd in blok 3, op de dinsdag.

In aansluiting op de beschrijving zoals hierboven beschreven, kunnen de bijeenkomsten er op hoofdlijnen als volgt uitzien:

  • Instructies & De retorische structuur van het recht

  • inhoud: Inleiding in de klassieke retorica

  • Overtuiging in de oudheid (bv. de Pro Roscio Amerino van Cicero

  • Overtuiging in de moderne tijd (a.d.h.v. bv. een proces zoals van O.J. Simpson, - passages uit het pleidooi)

  • Uitleg toen en nu: van de ‘causa Curiana’ tot ‘commerciële contracten’ (waaronder bv. een Notariële akte)

  • Overtuiging en motivering van de rechter

  • Storytelling v. Bewijs

In een aantal weken moet er een opdracht worden gemaakt.

Toetsing

Bij de opzet van de toetsvorm(en) kan alsnog worden gedacht

  • opdrachten in de onderwijsweken (20-30% van het eindcijfer).

  • een paper (schriftelijk pleidooi) van 1.500-2.500 woorden (70-80% van het eindcijfer).

Inleverprocedures
T.b.a. in Brightspace

Brightspace

Bij dit vak wordt gebruik gemaakt van Brightspace.

Literatuur

Volgt in Brightspace.

Aanmelden

Via de administratie van Honours College Law honours@law.leidenuniv.nl op de door hen voorgeschreven wijze.

Periode

Waarschijnlijk blok 3, op de dinsdag.

Minimum en maximum aantal deelnemers

14-24

Contact

  • Vakcoördinator:

  • Werkadres: het KOG

  • Bereikbaarheid: ma-vrij, 9.00 tot 17.00 uur

  • Telefoon:

  • E-mail: honours@law.leidenuniv.nl